คำว่า “ฟาซาด” (facade) หรือที่หลายคนสะกดว่าฟาสาด กำลังถูกใช้บ่อยมากในงานออกแบบบ้านและอาคารพาณิชย์ แต่ความหมายจริงกว้างกว่าที่คนส่วนใหญ่เข้าใจ ฟาซาดไม่ได้แปลว่าระแนงบังแดดเสมอไป บทความนี้อธิบายว่าฟาซาดคืออะไร ต่างจากระแนงบังแดดและผนังตกแต่งอย่างไร มีกี่ประเภท ใช้วัสดุอะไรได้บ้าง และควรเลือกแบบไหนกับอาคารประเภทไหน เพื่อให้คุยกับผู้ออกแบบและผู้รับเหมาได้ตรงกัน
ฟาซาด คืออะไรกันแน่
ฟาซาดคือเปลือกอาคารด้านนอก หรือหน้าตาของอาคารที่คนมองเห็นจากภายนอก ในงานก่อสร้างสมัยใหม่ ฟาซาดมักหมายถึงชั้นวัสดุที่ติดตั้งเพิ่มคลุมผนังจริง เพื่อทำหน้าที่ทั้งความสวยงาม การบังแดด การกรองสายตา และช่วยลดความร้อนเข้าสู่ตัวอาคาร ดังนั้นระแนงบังแดดจึงเป็นฟาซาดรูปแบบหนึ่ง แต่ฟาซาดไม่จำเป็นต้องเป็นระแนงเสมอไป
ฟาซาดต่างจากระแนงบังแดดอย่างไร
ระแนงบังแดดคือแผงซี่ที่เน้นหน้าที่กันแดดและกรองสายตา ส่วนฟาซาดเป็นคำเรียกภาพรวมของเปลือกอาคาร ซึ่งอาจเป็นแผ่นอลูมิเนียมคอมโพสิต แผงตะแกรงเหล็กฉีก ผนังกระจก แผ่นไฟเบอร์ซีเมนต์ หรือระแนงไม้เทียม WPC ก็ได้ พูดง่าย ๆ คือระแนงบังแดดตอบโจทย์เรื่องแดดเป็นหลัก ส่วนฟาซาดตอบโจทย์ทั้งภาพลักษณ์อาคารและการใช้งานพร้อมกัน
ประเภทฟาซาดที่นิยมในไทย
แบบแรกคือฟาซาดระแนง ทั้งอลูมิเนียมและ WPC ให้ลุคอบอุ่นและระบายอากาศได้ดี แบบที่สองคือฟาซาดแผ่น เช่น อลูมิเนียมคอมโพสิตหรือไฟเบอร์ซีเมนต์ ให้ผิวเรียบดูโมเดิร์น แบบที่สามคือฟาซาดตะแกรง เช่น เหล็กฉีกหรือแผงเจาะรู ให้ลูกเล่นแสงเงาและน้ำหนักเบา และแบบที่สี่คือฟาซาดครีบแนวตั้งหรือแนวนอน ที่ออกแบบองศาให้กันแดดเฉพาะทิศ
ฟาซาดช่วยลดความร้อนได้จริงไหม
ช่วยได้จริงถ้าออกแบบถูกหลัก เพราะฟาซาดสร้างชั้นอากาศระหว่างเปลือกกับผนังจริง ทำให้ความร้อนไม่แผ่เข้าผนังโดยตรง และช่วยบังแดดที่ตกกระทบกระจก จุดสำคัญคือระยะห่างจากผนัง องศาของครีบ และทิศทางที่ติดตั้ง ฟาซาดฝั่งตะวันตกควรบังแดดบ่ายเป็นหลัก ส่วนฝั่งใต้เน้นครีบแนวนอน การออกแบบตามทิศได้ผลกว่าการเพิ่มความหนาวัสดุ
ต้นทุนและปัจจัยที่ทำให้ราคาต่างกัน
ราคางานฟาซาดขึ้นกับวัสดุ ความสูงในการติดตั้ง ความซับซ้อนของโครงยึด และงานนั่งร้าน งานอาคารสูงจะมีค่าติดตั้งสูงกว่างานบ้านมาก เพราะต้องคิดเรื่องความปลอดภัยและแรงลม สิ่งที่ควรถามผู้รับเหมาคือ ชนิดโครงรับ การป้องกันสนิม วิธียึดกับผนังเดิม และการรับประกันงานติดตั้ง
เลือกฟาซาดแบบไหนให้เหมาะกับอาคารของคุณ
บ้านพักอาศัยที่อยากได้ลุคอบอุ่น เลือกระแนงไม้เทียม WPC ตอบโจทย์และดูแลง่าย อาคารสำนักงานหรือโชว์รูมที่ต้องการภาพลักษณ์เรียบหรู เลือกอลูมิเนียมคอมโพสิตหรือแผงเจาะรู ส่วนโรงงานหรืออาคารที่เน้นระบายอากาศและงบประหยัด เหล็กฉีกและครีบเหล็กพ่นสีเป็นตัวเลือกที่คุ้ม